TÌM HIỂU VỀ GAN – CƠ QUAN NỘI TẠNG ĐA NĂNG

Đông y và Tây y luôn có nhiều ý kiến, hệ thống lý luận trái chiều nhau về các mặt của y khoa. Tuy nhiên cả 2 nền y học này có cùng chung một nhận định rằng: Gan là bộ phận mang tính chất sống còn đối với sức khỏe con người. Quan điểm này sẽ được làm rõ khi tìm hiểu về vì trí, cấu tạo cũng như chức năng của gan.

Hình ảnh gan người và vị trí tương quan so với các bộ phận
Hình ảnh gan người 3D

VỊ TRÍ CỦA GAN TRONG CƠ THỂ NGƯỜI

Gan nằm ngay dưới cơ hoành, nếu đối chiếu lên thành bụng thì gan nằm ở vùng hạ sườn phải, thượng vị và lấn một chút sang hạ sườn trái. Gan tiếp giáp với nhiều cơ quan nội tạng khác: Phía trước bên trái giáp với dạ dày, Phía sau bên phải giáp với thận phải, phía dưới giáp với ruột non và ruột già.

CẤU TẠO CỦA GAN

Tìm hiểu về cấu tạo của gan
Cấu tạo giải phẫu của gan

Gan là cơ quan nội tạng lớn nhất trong cơ thể con người. Khối lượng của gan ở người trưởng thành là từ 1,4kg – 1,6kg, có màu đỏ sẫm, có hình dạng như quả hồ lô để nằm ngang, với bề trên tiếp giáp với cơ hoành và bề dưới chạy dọc theo cung sườn phải, bắt chéo qua vùng thượng vị và hạ sườn trái.

Gan được bao phủ bởi một lớp màng kép gọi là phúc mạc. Lớp màng này có tác dụng làm giảm ma sát giữa các cơ quan nội tạng. Phúc mạc này tạo nên các dây chằng liềm và dây chằng tam giác. Dựa vào vị trí của dây chằng liềm thì gan được chia ra thành 4 thùy. Nhìn từ mặt trước thì dây chằng liềm chia gan thành 2 thùy đó là thùy gan phải và thùy gan trái. Nhìn từ mặt sau thì có thêm 2 thùy phụ nằm giữa hai thùy gan trái và phải đó là thùy đuôi và thùy vuông. Mặt dưới của gan có túi mật.

Gan được cung cấp máu bởi 2 mạch chính ở thùy phải là: động mạch gan và tĩnh mạch cửa. Động mạnh gan thường bắt nguồn từ động mạch chủ và tĩnh mạch cửa dẫn lưu máu từ ruột non, lá lách… Thông qua 2 nguồn này mà gan nhận được rất nhiều chất dinh dưỡng cũng như oxy để gan có thể hoạt động hiệu quả.

TÌM HIỂU CÁC CHỨC NĂNG CHÍNH

Gan được ví như một nhà máy tân tiến hiện đại có thể xử lý tới tận 500 chức năng khác nhau để phục vụ cơ thể sống. Tìm hiểu về gan giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những chức năng này. Và để tóm gọn lại thì có thể phận loại những chức năng đó ra 3 nhóm lớn như sau: 

Chức năng chuyển hóa:

Sau khi thức ăn được dạ dày và ruột xử lý, những chất như carbohydrate, chất béo, vitamin và nhiều chất dinh dưỡng khác sẽ theo máu được bơm vào gan thông qua tĩnh mạch cửa. Tại đọ các chất khác nhau sẽ được gan phân loại và chuyển hóa theo những cách khác nhau. Đối với carbohydrate, gan sẽ phá vỡ chúng và phân giải thành đường để cung cấp năng lượng cho cơ thể khi móc được lọc quay trở lại.  Đối với chất béo thì dịch mật sẽ giúp phá vỡ chất bẽo, và oxy hóa chúng để cung cấp năng lượng cho cơ thể.

Chức năng lưu trữ:

Khi cơ thể dư chất dinh dưỡng và không có nhu cầu dùng ngay thì gan sẽ giữ lại và “ lưu trữ” chúng vào “ kho” để cơ thể có thể dùng về sau nếu cần. Gan dự trữ glycogen, lipid, các protein, sắt,  vitamin A, vitamin D, vitamin E, vitamin K và một số vitamin như B12. Ngoài ra, gan còn dự trữ sắt từ hemoglobin dưới dạng ferritin để sẵn sàng tạo ra các hồng cầu mới.

Chức năng tổng hợp:

Ngoài khả năng lưu trữ và chuyển hóa ra thì khả năng tổng hợp chính là lý do khiến gan thực sự trở thành một nhà máy sinh tinh vi nhất, một trung tâm sinh mệnh của mọi cơ thể sống. Gan tổng hợp các chất và sản xuất ra các chất như:

  • Protein: Tế bào gan sản xuất gần 50% lượng protein trong cơ thể. Vì vậy, gan có khả năng tái sinh rất mạnh. Sau khi cắt một phần, gan có thể tái tạo trở lại.
  • Yếu tố trong quá trình đông máu như fibrinogen, phức hệ protrombin, heparin.
  • Gan tổng hợp hormone angiotensinogen, có vai trò điều hòa huyết áp.
  • Gan tổng hợp albumin, là protein phổ biến nhất trong huyết thanh. Albumin giúp vận chuyển acid béo, hormone steroid giúp duy trì áp lực máu và ngăn ngừa rò rỉ mạch máu.

Bên cạnh những chức năng kể trên, gan còn sở hữu nhiều chức năng như:

  • Sản xuất mật: Gan dùng các tế bào hepatocyte để biến các chất độc hại thành dịch mật. Khi được tạo ra, dịch mật được đưa tới túi mật trước khi được dẫn vào ruột, giúp phân giải chất béo,hấp thu vitamin tan trong dầu. Mật còn giúp đưa các chất độc và phế phẩm khác từ gan ra ngoài cơ thể.
  • Khử độc: Máu đưa vào gan không chỉ có chất dinh dưỡng màn còn có những chất gây bất lợi, độc tố, sản phẩm phụ mà cơ thể không thể sử dụng. Khi đó gan sẽ lọc và chuyển hóa chúng thành những sản phẩm vô hại cho cơ thể hoặc đào thải ra ngoài thông qua thận và ruột.
  • Chuyển hóa thuốc được hấp thụ qua đường tiêu hóa thành dạng có tác dụng với cơ thể.
  • Giúp duy trì sự cân bằng của các Hormone trong cơ thể.

Khi tìm hiểu về gan và những gì mà cơ quan này mang lại cho cơ thể con người, thì rõ ràng hai nền y học là phương Đông và phương Tây đều có chung nhận định rằng: gan là bộ phân mang tính chất thiết yếu đối với sức khỏe của con người.

Mỗi cá thể con người đều có trong mình một nhà máy sinh học tối tân, phức tạp và trên hết là hoạt động 24/7.  Đó chính là lá gan, là trung tâm sinh mệnh. Vì thế việc sở hữu lối sống khoa học sẽ giúp “nhà máy ” hoạt động trơn tru và đúng công suất.